مهمترين اثرات فسفر بر روي گياهان عبارتست از: (38)

-        تقسيم سلولي و توليد چربيها و آلبومين

-        گلدهي و تشكيل ميوه و دانه

-        خنثي كردن اثر ازت زيادي بر روي رشد رويشي گياه

-        رشد و تكامل ريشه، بخصوص ريشه هاي فرعي و موئين

-        افزايش كيفيت محصول، بخصوص علوفه

-        افزايش مقاومت نباتات به بعضي امراض

3-7-1- پتاسيم

رشد و نمود گياه بستگي زيادي به ذخيره پتاس قابل جذب خاك داردو شبدر برسيم نسبت به كمبود پتاسيم بسيار حساس است.(32 و38).

با توجه به اينكه قسمت عمده اي از كشور را مناطق خشك تشكيل مي دهند لذا املاح پتاسيمي در آنها به مقدار كافي وجود داشته به جز نواحي مرطوب كشور ، خصوصاً استانهاي گيلان و مازندران، در ساير نقاط كشور كمبود پتاسيم وجود ندارد. در مناطقي كه كمبود پتاسيم مشاهده مي شود افزودن 200-150 كيلوگرم K2O5 در هكتار ضروري به نظر مي رسد.(30،16).

 

 

4-1-7- عناصر كم مصرف

عناصر كم مصرف، عناصري هستند كه به ميزان خيلي كم مورد نياز گياه بوده و براي رشد و نمو گياه ضروري هستند و در صورت كمبود آنها رشد و نمو كاهش مي يابد.

شبدر برسيم به كمبود مس حساس بوده و مصرف كودهاي مس دار باعث افزايش محصول اكثر گياهان علوفه اي بويژه شبدر برسيم مي شود، بخصوص اگر ميزان مصرف آن بيشتر از 8/8 كيلوگرم در هكتار باشد. (109) .

شبدر برسيم نسبت به كمبود منيزيم نيز حساس است و آهكي بودن اكثر اراضي ايران سبب ايجاد رقابت بين يون كلسيم (Ca++) و منيزيم (Mg++) گرديده و كمبود عنصر منيزيم در گياه مشاهده مي شود. در خاك هاي با بافت سنگين و در مناطقي با آب و هواي گرم كمبود بر، كبالت، مس، آهن، منگنز و روي اتفاق مي افتد(116).

در خاكهاي با PH بيشتر از شش، ميكرو المانها براي شبدر بخصوص براي شبدر برسيم، غير قابل جذب مي شوند. در حاليكه جذب موليبدن به آساني انجام مي گيرد. موليبدن براي تثبيت ازت از طريق همزيستي و يا غير همزيستي لازم به نظر مي رسد.(38).

8-1- كاشت شبدر برسيم

بذر شبدر برسيم همانند بذر يونجه بسيار ريز بوده لذا زميني كه براي كشت اين محصول در نظر گرفته مي شود بايد هموار بوده و در صورت نياز تسطيح شود. كشت آن در اراضي باتلاقي و آبگير توصيه نمي شود. و در انتخاب زمين جهت كشت شبدر برسيم بايد دقت كرد تا محصول خوبي حاصل شود.(23،20).

 

1-8-1- بستر كشت

به خاطر ريز بودن بذر شبدر برسيم، بستر كشت آن بايد نرم و مسطح باشد و بستر كاملاً آماده شده باعث تماس بيشتر بذر با ذرات خاك و جذب رطوبت شده، در نتيجه بذرها بيشتر جوانه مي زنند.(57).

اگر شبدر برسيم به عنوان زراعت دوم بعد از برنج كشت شود احتياج به عمليات تهيه زمين ندارد.

2-8-1- روش كاشت

شبدر برسيم را مي توان به روش و طرق مختلفي كشت كرد:

-        دست پاش (بذر پاشي)   : در اين روش بذر را روي خاك پاشيده و سپس با هرس سبكي آنها را زير خاك مي كنند.

-        بذر كاري   : در اين روش مي توان ميزان بذر مصرفي در واحد سطح و فواصل بين خطوط كشت را كنترل كرد.

كشت شبدر برسيم در رديف هاي با فاصله 20-15 سانتيمتر مناسب است و رديف هائي با فاصله 50 سانتيمتر عملكرد بيشتري از لحاظ بذر دارند.(22 ، 32).

-        مخلوط   : بذر شبدر برسيم را مي توان به صورت مخلوط با بسياري از گياهان علوفه اي خانواده غلات كشت نمود.

در آزمايشي وقتي بذر شبدر برسيم را بصورت مخلوط با بذر نوعي چمن دائميDigitraria decumbes stent كشت گرديد در مرحله رشد و جوانه زني شبدر برسيم از آن جلو افتاد. (83).

كشت مخلوط شبدر و غلات موجب باقي ماندن حدود5-4 تن مواد آلي در هر هكتار مزرعه مي شود كه اين امر موجب بهبود ساختمان فيزيكي خاك شده و ميزان هوموس خاك را افزايش مي دهد. (18).

-    كشت در كلش  : در اين روش پس از برداشت محصول اصلي بذر شبدر را در زمين مي پاشند اين روش احتياج به عمليات خاصي جهت آماده سازي زمين ندارد.

در شاليزارهاي شمال كشور اگر بذر شبدر را 5-4 روز قبل از برداشت برنج در مزرعه بپاشند، نتيجه بهتري مي دهد.(10 ، 24)

 

3-8-1- تاريخ كشت

تاريخ كشت شبدر برسيم در هر منطقه، رابطه مستقيمي با شرايط آب و هوائي منطقه داشته و بر اساس آنها تعيين مي شود. تعيين تاريخ كشت مناسب هر منطقه براي افزايش محصول حائز اهميت است.

در استانهاي شمالي كشور، شبدر برسيم را مي توان در دو فصل بهار و پائيز كشت كرد، كشت بهاره از اواخر اسفند تا اوايل فروردين و كشت پائيز از اواسط شهريور تا اواسط مهر انجام مي گيرد. و بر اساس تحقيقاتي كه در منطقه مازندران انجام گرفته، مشخص شده كه كشت در نيمه دوم اسفند ماه حداكثر عملكرد را دارد. (26) در مناطق مديترانه اي كشت از اوايل مهر ماه تا نيمه اول آبان ماه انجام مي گيرد، چنانچه زودتر اقدام به كشت شود بخاطر حرارت زياد، نياز آبي آن افزايش يافته و از طرف ديگر كشت با تأخير، سبب كمتر شدن تعداد چين ها و در نتيجه توليد علوفه كاهش مي يابد.‌ (47).

گياهان جوانه شبدر مقاومت كمتري از گياهان بالغ نسبت به سرما داشته به همين خاطر بهتر است برسيم را حداكثر تا اوايل آبان ماه كشت كرد.(83) بهترين تاريخ كشت شبدر برسيم در اواسط مهر ماه مي باشد. كاشت زودتر به دليل بارندگي و يا درجه حرارت بالا و مشكل علف هاي هرز و كاشت ديرتر به دليل بروز سرما محدوديت به همراه دارد. (57).

عموماً با افزايش ارتفاع منطقه، تاريخ كشت تا اواخر شهريور ماه جلو مي افتد.(63).

در شمال و مركز ايتاليا از اوائل شهريور تا اوائل آبان ماه اقدام به كشت مي نمايند.(34).

در ايالت مينوسوتا وايلينويز، امريكا در صورتي كه رشد تابستانه شبدر برسيم مدنظر باشد آن را در فروردين و يا اوائل ارديبهشت ماه كشت مي كنند. (116).

بهترين زمان كشت شبدر برسيم در منطقه كرج، اوائل بهار است و هر قدر زودتر كشت شود نتيجه مطلوب تري از نظر محصول علوفه و بذر حاصل مي شود. (22).

 

4-8-1- ميزان بذر

مقدار بذر مصرفي جهت كشت، به روش كشت، شرايط اقليمي منطقه، خاك، رقم و زمان كشت و خصوصاً به هدف كشت بستگي دارد.

براي توليد علوفه بسته به شرايط اقليمي ميزان بذر بين 40-20 كيلوگرم در هكتار و براي توليد بذر معمولاً بين 20-15 كيلوگرم در هكتار مي باشد. (84).

در شاليزارهاي شمال كشور براي توليد علوفه 30 كيلو گرم در هكتار و در خوزستان جهت كشت در شاليزارها 20 كيلوگرم در هكتار و براي كشت در مزارع آماده شده 25 كيلوگرم در هكتار بذر استفاده مي شود.(20 ،23)

در شرايط اقليمي كرج 20 كيلوگرم در هكتار بذر جهت كشت توصيه شده است كه بسته به شرايط آب و هوائي، تاريخ كشت و جنس خاك تغيير مي كند.

در شرايطي كه مزرعه زودتر و يا ديرتر از تاريخ معين در هر منطقه كشت شود، ميزان بذر مصرفي تغيير مي يابد.(57)

در ايتاليا بسته به شرايط اقليمي منطقه 20 تا 40 كيلوگرم بذر در هكتار مصرف مي شود.(34)

روش كشت بر روي ميزان بذر مصرفي تأثير داشته و در صورتيكه به روش خطي كشت شودبذر كمتري مصرف مي شود.

5-8-1- عمق كشت

شبدر برسيم را مي توان با ايجاد شياري در روي زمين و با پاشيدن بذر در سطح خاك كشت كرد. (116)

عمق مناسب كشت شبدر برسيم 2-1 سانتيمتر و حداكثر 5 سانتيمتر است. (32)

در ايتاليا شبدر برسيم را حداكثر در عمق 3 سانتيمتري مي كارند. (34)

در زمين هاي با بافت سنگين، عمق كشت را نبايد بيش از 5/1 سانتيمتر گرفت و در خاكهاي با بافت سبك، مي توان در عمق 5/2 سانتيمتري كشت كرد، اصولاً كشت در عمق كم مناسبتر است. (31)

9-1- آبياري

شبدر برسيم نسبت به رطوبت خاك خيلي حساس است. عملكرد و طول دوره رشد آن به شدت تحت تأثير آبياري قرار دارد.‌ (32)  شبدر برسيم به صورت آبي و هم ديم كشت مي شود در كشت آبي تعداد چين بيشتري برداشت شده و در نتيجه محصول آن از ديم بيشتر است. در كشت آبي شبدر پس از هر چين برداري بايد آبياري مجدداً انجام شود و سه هفته قبل از برداشت بذر، آبياري را بايد قطع كرد. (57)

در كشت بهاره ، پس از پايان دوره بارندگي آبياري بايد به فاصله 10 تا 14 روز يكبار انجام شود. (32)

در شرايط آب و هوائي كرج براي توليد حداكثر محصول بذري ، دوره آبياري 7 روز مناسب تر است. (12). و در هر مرحله آبياري ميزان آب نبايستي بيش از 5 سانتيمتر باشد. (57)

شبدر برسيم در شاليزارهاي استان هاي شمالي كشور بصورت ديم كشت مي شود.

11-1- برداشت شبدر برسيم

با توجه به اينكه زراعت شبدر برسيم دو منظوره انجام مي گيرد به تبع آن زمان و نحوه برداشت در ارتباط با نوع محصول تغيير مي كند.

1-11-1- برداشت علوفه

در قاعده هر ساقه شبدر برسيم دو جوانه وجود دارد، كه معمولاً كمي قبلا از اينكه گياه آماده برداشت شود، شاخه هاي جديدي را توليد مي كنند. لذا براي جلوگيري از صدمه ديدگي شاخه هاي جديد، شبدر را بايد قبل از اينكه طول اين شاخه ها به 4-2 سانتيمتر برسد برداشت كرد و بايد گياه را از ارتفاع مناسب از سطح خاك قطع كرد تا به اين شاخه ها صدمه اي وارد نشود. (8  ، 22).

برداشت علوفه شبدر برسيم، در چين هاي مختلف انجام مي گيرد. مناسب ترين زمان برداشت علوفه هنگامي است كه 3-2 درصد بوته ها در مرحله گلدهي باشند. (13).

در كشت پائيزه نخستين چين و يا چراي آزاد، اوايل آذر تا دي ماه كه ارتفاع بوته ها به 38-25 سانتيمتر  رسيد انجام مي شود. (116)

محصول چين اول معمولاً به شدت آلوده به علف هاي هرز مي باشد. (32)

در ارقام چند چينه شبدر برسيم، چين هاي بعدي بستگي به واريته و شرايط اقليمي منطقه دارد. (57)

نتايج حاصل از آزمايشاتي در آريزونا نشان داد كه شبدر برسيم را بايستي قبل از گلدهي، هنگامي كه ارتفاع بوته ها 75-65 سانتيمتر است برداشت كرد. (64).

اگر برداشت در زماني كه بيش از 5 درصد بوته ها گل داده اند انجام نگيرد گياه به رشد خود ادامه داده و برگهاي پائيني حالت خشكيدگي پيدا كرده و ريخته و ارزش غذائي علوفه كاهش مي يابد.

ميزان محصول شبدر برسيم با افزايش ارتفاع بوته ها و همچنين با افزايش فاصله بين چين ها زيادتر مي شود. اما كلاً تأخير در برداشت محصول كل را كاهش مي دهد. (83  ، 116) در چين هاي بعدي شبدر برسيم اجزاء ديواره سلولي افزايش يافته و حداكثر ماده خشك در چين هاي پنجم و ششم بدست آمده و ميزان پروتئين تا چهارمين چين ثابت مانده و پس از چين پنجم كاهش مي يابد. (71)

تعداد برداشت شبدر برسيم در شرايط آبياري 5 تا 6 بار و در ديم 1 تا 2 بار است ميزان محصول شبدر برسيم بستگي به تاريخ كشت، عمليات زراعي، شرايط آب و هوائي، نوع خاك و حاصلخيزي خاك و رقم دارد. (32).

در مازندران از كشت شبدر برسيم پس از برداشت برنج با 2 تا 3 چين عملكردي در حدود 55 تن علوفه سبز در هكتار حاصل مي شود و عملكرد 70  تن در هكتار نيز گزارش شده است.(14 ، 20)

در گيلان با سه چين، 30-20 تن علوفه تر در هكتار برداشت شده است. (25) و عملكرد شبدر برسيم در شاليزارهاي خوزستان با سه چين به صد تن علوفه سبز مي رسد. (23). شبدر ديم با 1 تا 2 چين در حدود 40-20 تن علوفه تر كه برابر با 8-4 تن علوفه خشك است در هكتار توليد مي كند. (36).

متوسط محصول شبدر برسيم در شرايط آبياري ، در خاك هاي سبك 70-40 تن علوفه تر در هكتار و در خاكهاي متوسط تا سنگين 100-80 تن علوفه تر در هكتار است و عملكرد 140 تن در هكتار نيز گزارش شده است. (32  ، 57).

در توليد علوفه، چين سوم، به خاطر استقرار گياه بالاترين عملكرد را دارد. (34). اگر بخواهند از شبدر برسيم جهت چراي مستقيم دام استفاده نمايند، مي توان يك ماه بعد از كشت، نسبت به چراي مزرعه اقدام كرد. البته بايد چراي اول  سبك بوده تا بوته ها ريشه كن نشوند. (19)

2-11-1- برداشت بذر

توليد بذر موفقيت آميز بذر شبدر برسيم بستگي به كنترل آفات و امراض علف هاي هرز، گرده افشاني، اعمال روش هاي صحيح مديريتي و عمليات زراعي، با توجه به شرايط اقليمي منطقه دارد.

توليد بذر در لگومها بستگي تام به شرايط محيطي داشته و نامساعد بودن شرايط ، موجب كاهش محصول بذر در واحد سطح مي گردد.

مزرعه توليد بذر بايد عاري از هرگونه علف هرز باشد و براي توليد بذر در شرايط آب و هوائي خشك، در كشت رديفي يا بذرپاشي، تراكم بذر كمتر مناسب است. (30). يكي از عوامل مهم در توليد بذر فاصله خطوط كشت است و فاصله بين رديفهاي كشت بستگي به بافت، عمق، حاصلخيزي، رطوبت قابل دسترس و دماي خاك و همچنين ميزان نمك خاك، آب، طول فصل رشدگياه و ارقام و عوامل ديگر دارد. (31)

اراضي كه از نظر عناصر غذائي كمبود دارند با افزايش آنها بوسيله كودهاي شيميائي، بذر بيشتر و مرغوبتري توليد مي كنند. از عوامل ديگري كه در افزايش ميزان بذر و مرغوبيت آن اثر مستقيم دارد، مي توان به آبياري اشاره كرد و ميزان آب مورد نياز گياه براي توليد بذر، تابع عواملي از قبيل بافت و عمق خاك ، دماي محيط، تبخير، طول فصل رويش، عمليات زراعي و ميزان بارندگي سالانه است.(31) گرده افشاني عامل بسيار مهمي، جهت توليد حداكثر بذر در گياهان علوفه اي است و با وجود تعداد خيلي زياد، گل، تشكيل بذر بيشتر، تابع گرده افشاني كامل و زيادي مي باشد.

به علت دگرگشني اين گياه عمل لقاح يا گرده افشاني در آن توسط زنبور عسل صورت مي گيرد. (64)

شبدر برسيم زماني گل مي دهد كه طول روز بيش از 12 ساعت باشد. بنابراين در مناطق مديترانه اي، آخرين برداشت علوفه اي حدود اواخر فروردين انجام مي گيرد و اگر برداشت پس از اين زمان صورت بگيرد، عملكرد بذر بسيار كاهش مي يابد. (32)

در كشت پائيزه، معمولاً پس از 3 تا 4 چين علوفه، مزرعه را به توليد بذر اختصاص مي دهند. تعداد چين بيشتر نه تنها باعث كاهش محصول بذر شده بلكه قوه ناميه بذور توليد شده نيز پائين مي آيد. (57).

طي تحقيقاتي كه بر روي تأثير تعداد و زمان چين بردائي بر عملكرد بذر شبدر برسيم، در نقاط مختلف دنيا انجام شده، مشخص شد كه تأثير عوامل مذكور به ميزان زيادي بستگي به شرايط اقليمي منطقه كاشت دارد. بطوريكه تفاوتي بين عملكرد بذر بعد از 3 تا4 چين در شهر دهلي مشاهده نشد. اما در منطقه بنگال غربي حداكثر عملكرد بذر را پس از يك چين علوفه بدست آوردند و در ايتاليا پس از يك چين بيشترين محصول بذر حاصل مي شود. و در اورگن غربي در امريكا، اولين چين شبدر جهت توليد علوفه و دومين چين آن را به توليد بذر اختصاص مي دهند. (34 ، 48، 116)

بر اساس آزمايشهائي كه در طي سالهاي 67-1365 در منطقه كرج انجام گرفت مشخص شد كه بدون چين برداري حداكثر محصول بذر توليد مي شود.‌(22)

در اردن زراعت آبي شبدر برسيم با سيكل پائيزه بهاره توانست 8-6 چين علوفه و محصول بذري در حدود 500 كيلوگرم در هكتار توليد نمايد. (84)

در ايالتهاي غربي امريكا، در مناطقي كه شبدر برسيم را با آبياري جهت توليد بذر كشت مي كنند. چين بهاره، دوران گلدهي گياه را كوتاه كرده و بذردهي آن را كاهش مي دهند. (116) معمولاً 60 روز پس از برداشت نهائي علوفه بذرها مي رسند. (7 ،13 ،23) زمان برداشت بذر، هنگامي است كه رشد رويشي گياه پايان يافته و برگ ها و ساقه هاي گياه كاملاً خشك شده باشند و بذر آن كاملاً رسيده و به رنگ زرد مايل به قهوه اي درآمده باشد، كه اين زمان معمولاً مصادف با زماني است كه كپسولها زرد يا قهوه اي رنگ مي شوند. (57) عملكرد بذر شبدر برسيم در ايران حدود 700-300 كيلوگرم در هكتار است و عملكرد 1000 كيلوگرم در هكتار نيز گزارش شده است. (13 ،32)

براساس آزمايشات انجام شده، مشخص شد كه مناسبترين تاريخ كشت شبدر برسيم در منطقه كرج جهت توليد بذر، اوايل بهار است و هرقدر كشت زودتر انجام گيرد عملكرد بذر آن بيشتر مي شود. (22)

در ايالت آريزوناي آمريكا، وقتي فاصله بين رديف هاي كشت را 60 سانتيمتر درنظر گرفتند، محصول بذر به بيش از 1100 كيلوگرم در هكتار رسيد. (64).

در ايتاليا دوره رشد شبدر برسيم 9 ماه است و متوسط عملكرد بذر آن 600 -400 كيلوگرم در هكتار است. (34)

+ نوشته شده توسط الهام مرادي در پنجشنبه سیزدهم آبان 1389 و ساعت 13:9 |